Bir telefon kadar yakınız
0 232 386 11 44

Yağ Analizi Nedir?

Yağ Analizi Nedir?

Yağ Analizi Nedir? Yağ Örneklemesi ve Yağ Analizi ile Arıza Riskini Önceden Yakalayın

Yağ analizi; hidrolik sistemler, redüktörler ve endüstriyel yağlama uygulamalarında yağın durumunu ve kirlenme (kontaminasyon) seviyesini ölçerek makine performansını en üst seviyede tutmayı amaçlayan kritik bir kestirimci bakım yöntemidir. Düzenli yağ analizleri sayesinde:

  • Aşınma eğilimleri erken fark edilir,

  • Su ve partikül kontaminasyonu izlenir,

  • Yağın ömrü doğru yönetilir,

  • Plansız duruşlar ve yüksek bakım maliyetleri azaltılır.

Analiz sonuçları belirli kriterlerle değerlendirildiğinde, kritik seviyeye yaklaşan makineler hızlıca tespit edilir ve bakım planı buna göre optimize edilir.

Doğru Yağ Numunesi Nereden Alınır?

Yağ analizinin doğruluğu, numunenin temsili olmasına bağlıdır. Temsili numune almak için ideal şart, yağın sürekli akış halinde olduğu ve kirin çökelmeye fırsat bulmadığı noktadan örneklemektir.

1) Tercih edilen nokta: Sürekli akış olan hat / işaretleme borusu

Temsili bir örnek için yağın tercihen yukarı doğru olan bir işaretleme borusundan sürekli akışa sahip olması gerekir. Borunun alt çevresine yerleştirilen örnekleme noktaları ise parçacık birikimine eğilimli olduğundan numuneyi bozabilir.

2) En kirli ama en iyi temsil: Pompa ile hat dışı filtrenin filtre yuvası arası

Pompa ve hat dışı filtrenin filtre yuvası arasında alınan örnek, genellikle sistemin en çok kirlenmiş bölgesini temsil eder. Bu nedenle sistemdeki toplam kirlenme yükünü en iyi yansıtan yerlerden biridir.

3) Off-line filtre yoksa: Vakum tipi örnekleme pompası

Off-line filtre sistemi kurulmamışsa vakum tipi örnekleme pompası geçerli bir seçenektir. Bu durumda numune, tankın en altından değil, tabandan yaklaşık 10 cm yukarıdan çekilmelidir (dip çamuru ve çökeltiyi “yanlış alarm” gibi taşımamak için).

Altın kural: Sistem yağından daha iyi (daha temiz) bir numune alamazsınız; ama yanlış yöntemle daha kötü (daha kirli) numune almak çok kolaydır.

Yağ Numunesi Almak İçin Gerekli Malzemeler

  • 200 ml parçacık içermeyen cam şişe

  • 5 litre açık yağ kabı

  • Temiz bez

Adım Adım Yağ Numunesi Alma Talimatı

Numuneyi almadan önce aşağıdaki adımları sırasıyla uygulayın:

  1. Yağ kabını örnekleme valfinin altına yerleştirin.

  2. Vanayı 5 kez açıp kapatın ve açık bırakın.

  3. Boruyu bir litre kabına boşaltarak hattı yıkayın.

  4. Numune şişesini açın, içeri kir girmesini önleyin.

  5. Örnekleme valfine dokunmadan şişeyi yağ akışının altına yerleştirin.

  6. Şişeyi yaklaşık %80 oranında doldurun.

  7. Numuneyi aldıktan hemen sonra kapağı kapatın.

  8. Şişeyi sallayın, şişedeki yağı boşaltın ve doldurmayı tekrar edin (duruma göre “durulama” etkisi).

  9. Örnekleme valfini kapatın.

  10. Numuneyi etiketleyin:

  • Referans numarası

  • Makine referans numarası

  • Makine marka/model

  • Örnekleme yeri

  • Tarih

  • Yağ tipi/marka

Önemli: Numune, sadece normal çalışma sıcaklığında çalışan makineden alınmalıdır.

Yağ Analizi Sonuçları Nasıl Okunur? (Temel Parametreler)

En az bir yağ analizi şu verileri içermelidir:

1) Parçacık sayısı (Partikül)

Kirlenme seviyesini ve aşınma riskini gösterir. Birinci kural: Yağ temizliği hedefi, her zaman sistemin en hassas bileşeninin ihtiyacına göre belirlenmelidir. Örneğin servo valf içeren hidrolik sistemlerde NAS 6 veya daha iyi değerler kritik önemdedir. Genel yaklaşım: hidrolik sistemler NAS 7’yi geçmemelidir.

2) Su içeriği (PPM)

Su, yağın film dayanımını düşürür, pas/korozyon riskini artırır ve katkıları bozabilir. Su içeriği PPM (milyonda parça) olarak ifade edilir.

  • 1 PPM = %0,0001

  • Temel kural olarak 300 PPM üstü risklidir (uygulamaya göre daha düşük hedefler gerekebilir).

3) Viskozite (cSt)

Viskozite yağın “kalınlığını” ve film oluşturma kabiliyetini belirler.

  • Hidrolik yağlarda yaygın sınıflar: 32 cSt, 46 cSt, 68 cSt

  • Yağlama yağlarında yaygın sınıflar: 220 cSt, 320 cSt

Genel kabul: Ölçülen viskozite, nominal değerin yaklaşık ±%25 bandında kalmalıdır. Örneğin 46 cSt bir yağın ölçümünün 33–59 cSt aralığında olması çoğu durumda kabul edilebilir bandı işaret eder.

4) Asitlik seviyesi (TAN – Total Acid Number)

TAN, yağın oksidasyon/bozunma eğilimini gösterir ve mg/KOH gr olarak ifade edilir.

  • Yeni yağ genellikle ~0,2 mg/KOH gr civarında başlar.

  • Hidrolik yağlar için tipik maksimum seviye çoğu uygulamada 1,0 mg/KOH gr olarak görülür.

Her yağın izin verilen maksimum TAN değeri farklı olabileceği için, yağ tedarikçinizden spesifik ürünün limitini istemeniz doğru olur.

5) Katkı paketi ve çamur tespiti (opsiyonel ama kritik)

Katkı seviyeleri “beklenenden farklı” görünüyorsa analize dahil edilmelidir. Çamur/bozunma tespiti için 0,8 mikron Millipore membran kullanımı önemlidir. 0,8 mikron selüloz membranda belirgin birikim/kalıntı, yağ bozunmasına işaret edebilir.

Parçacık Sayımı Standartları: ISO 4406 ve NAS 1638

ISO 4406 Standardı (ISO 4406/2000)

ISO 4406 sınıflandırması; partikül içeriğini karşılaştırmak için 3 referans boyutu üzerinden raporlama yapar: 4 µm, 6 µm ve 14 µm.

  • Ani bozulmalar genellikle >14 µm büyük parçacıklardan kaynaklanır.

  • Daha yavaş ilerleyen aşınmalar çoğunlukla 4–6 µm küçük parçacıklarla ilişkilidir.

Örnek bir numunede 100 ml yağ içinde:

  • 450.000 parçacık > 4 µm

  • 120.000 parçacık > 6 µm

  • 14.000 parçacık > 14 µm

Bu numune ISO sınıflandırmada 19/17/14 kirlenme sınıfına karşılık gelir.

NAS 1638 Standardı

NAS standardı, 5 mikrondan büyük partikülleri daha detaylı “boyut aralıklarına” göre sınıflandırır:

  • 5–15 µm

  • 15–25 µm

  • 25–50 µm

  • 50–100 µm

  • 100 µm

ISO’ya göre farkı: 5 µm üzerindeki partikülleri daha ayrıntılı döküm halinde vermesidir.

Hidrolik ve Yağlama Sistemleri İçin Kirlenme Kılavuzu (ISO / NAS Eşlemesi)

  • ISO 14/12/10 – NAS 4: Çok temiz yağ (tüm sistemler için ideal)

  • ISO 16/14/11 – NAS 5: Temiz yağ (servo ve yüksek basınçlı hidrolikler için gerekli)

  • ISO 17/15/12 – NAS 6: Hafif kirli (standart hidrolik ve yağlama sistemleri)

  • ISO 19/17/14 – NAS 8: Orta/alçak basınç sistemleri için yeni yağda görülebilir

  • ISO 22/20/17 – NAS 12: Çok kirli (yağ sistemlerine uygun değil)

Her yağ dolu sistem için temizlik hedefi tanımlanmalıdır. Bu hedef, minimum maliyetle maksimum güvenilirlik sağlamanın temelidir.

Yağ Analizi Ne Sıklıkla Yapılmalı?

Bir durum izleme (condition monitoring) sistemi yeni uygulanıyorsa, sağlıklı bir “baz veri tabanı” oluşması için en az 6 ayda bir analiz önerilir. Daha kritik sistemlerde bu periyot kısalabilir.

Ayrıca her yağ sistemi için bir yağ analizi günlüğü tutulmalıdır. Günlükte şu bilgiler yer almalıdır:

  • Yağ tipi/markası

  • Yağ değişim tarihleri

  • Filtrasyon/ayırma işlemleri

  • Hedeflenen ISO sınıfı

  • Yağ analizi sonuçları ve trendler

Sonuç: Doğru Numune + Doğru Yorum = Kestirimci Bakımda Büyük Kazanç

Yağ analizinde başarı, iki şeye dayanır:

  1. Numunenin doğru yerden ve doğru yöntemle alınması

  2. Sonuçların limitlere göre değil, trend ve ekipman hassasiyetine göre yorumlanması

Bu yaklaşım; arıza riskini önceden görmenizi, bakım planınızı veriye dayalı yönetmenizi ve ekipman ömrünü uzatmanızı sağlar.